မီးစမ်းသပ်မှုတွင် အသုံးပြုသော ဓာတုပစ္စည်းများနှင့် ၎င်းတို့၏ လုပ်ဆောင်ချက်များ

မီးဖိုအတွင်း ပျော်ရည်ပြုလုပ်ခြင်းတွင် နမူနာ၏ မက်ထရစ်ပါဝင်မှုများမှ သတ္တုတန်ဖိုးရှိပါဝင်မှုကို အပူချိန်မြင့်မားစွာဖြင့် အညွှေးပြုလုပ်ခြင်းဖြင့် ခွဲထုတ်ရန် ဓာတုပစ္စည်းများကို ထည့်သွင်းပေးပါသည်။ ဤဓာတုပစ္စည်းများသည် လုပ်ဆောင်ချက်များစွာကို ပြုလုပ်ပါသည်။ အပူချိန်မြင့်မားစွာတွင် ဓာတ်ပြုမှုများဖြင့် နမူနာအတွင်းရှိ သတ္တုတန်ဖိုးရှိပါဝင်မှုကို ဖမ်းယူနိုင်သော ပစ္စည်းများကို ဖမ်းယူသည့်အေဂျင့် (trapping agents) ဟုခေါ်ပါသည်။ အခြားသော ပစ္စည်းများဖြစ်သည့် fluxing agents များသည် နမူနာကို အညွှေးပြုလုပ်ပြီး မက်ထရစ်ပါဝင်မှုများနှင့် ပေါင်းစပ်ကာ silicate နှင့် borate ကဲ့သို့သော အမှိုက်ပုံများ (slags) ကို ဖြစ်ပေါ်စေပါသည်။ အညွှေးပြုလုပ်မှုတွင် ပါဝင်သော ဓာတုပစ္စည်းများကို ၎င်းတို့၏ အခန်းကဏ္ဍအလိုက် ခုနစ်မျိုးခွဲခြားထားပါသည်- fluxes၊ reducing agents၊ oxidizing agents၊ desulfurizers၊ sulfiding agents၊ trapping agents နှင့် capping agents တို့ဖြစ်ပါသည်။ SiO2 ကဲ့သို့သော ပစ္စည်းအချို့သည် အက်ဆစ်ဓာတ်ပေါင်းဖြစ်သည့် flux အဖြစ်သာ တစ်မျိုးတည်းသော အသုံးဝင်မှုရှိပြီး PbO ကဲ့သို့သော အချို့ပစ္စည်းများမှာ အယ်လကာလိုင်းဓာတ်ပေါင်းဖြစ်သည့် flux၊ ဖမ်းယူသည့်အေဂျင့် (trapping agent) နှင့် desulfurizer အဖြစ် တစ်ပြိုင်နက်တည်း အသုံးဝင်ပါသည်။

FLUX

ဖလပ်စ်၏ အလုပ်မှာ Al2O3၊ CaO သို့မဟုတ် ဆီလီကိတ်များကဲ့သို့သော နမူနာတစ်ခုရှိ ဒြပ်ထုကို အရည်ပျော်စေပြီး အဆင့်မြင့် သန့်စင်မှုမြင့် သံမဏိအမှုန့်ကို ဖွဲ့စည်းပေးကာ နမူနာကို ဖျက်ဆီးပေးခြင်းဖြစ်သည်။ ဖလပ်စ်များကို ဓာတုဂုဏ်သတ္တိအရ အက်ဆစ်၊ အယ်လကာလိုင်းနှင့် သံသရာဖလပ်စ်ဟူ၍ သုံးမျိုးခွဲခြားထားသည်။

1. ဆီလီကွန်ဒိုင်အောက်ဆိုဒ်ကို ကွတ်ဇ်မှုန့်ဟုလည်း သိကြပြီး ၎င်းသည် အက်ဆစ်ဓာတ်ပြင်းထန်သော ဖလပ်စ်တစ်မျိုးဖြစ်သည်။

2. ဂျယ်လ်မှုန့်သည် ဆီလီကာမှုန့်အစား အသုံးပြုနိုင်သော အသုံးများသည့် အက်ဆစ်ဖလပ်စ်တစ်မျိုးဖြစ်သည်။ SiO2 ကဲ့သို့ အက်ဆစ်ဓာတ်ပါဝင်သည့်အပြင် ဂျယ်လ်မှုန့်တွင် CaO နှင့် Na2O ကဲ့သို့သော အယ်လကာလိုင်းဓာတ်ပါဝင်သောကြောင့် ကွတ်ဇ်မှုန့်၏ အက်ဆစ်ဓာတ်ထက် အားနည်းပါသည်။ ယေဘုယျအားဖြင့် ဂျယ်လ်မှုန့် 2-3g သည် SiO2 1g နှင့် ညီမျှပါသည်။ ပြားပြင်မှုန့်များကို ဆေးကာ ခြောက်သွေ့အောင်ပြုလုပ်ပြီးနောက် 0.246mm မှ 0.175mm အထိ ကြိတ်ခွဲပေးခြင်းဖြင့် ပြုလုပ်လေ့ရှိပါသည်။

3. ဘိုရက်သည် တုံ့ပြန်မှုရှိပြီး အရည်ပျော်လွယ်သော အက်စစ်ဖလပ်စ်တစ်မျိုး ဖြစ်သည်။ သတ္တုကျောက်မှ သတ္တုထုတ်ယူခြင်းလုပ်ငန်းအတွင်း 350°C တွင် ၄၏ ပေါင်းစပ်ရေကို ဆုံးရှုံးလာပြီး အလျင်အမြန် ချဲ့ထွင်းလာသည်။ ထို့ကြောင့် ပေါင်းစပ်မှုအတွင်း ဘိုရက်ကို အလွန်အကျွံ အသုံးပြုပါက သတ္တုကျောက်မှုန့်များ ပို၍ ပျော်ဝင်ကာ မီးခဲတွင်းအတွင်း နမူနာများ ဆုံးရှုံးနိုင်ခြေ ရှိသည်။ ဘိုရက်သည် သတ္တုအောက်ဆိုဒ်များစွာနှင့် ပေါင်းစပ်၍ ဘိုရိတ်များ ဖြစ်ပေါ်စေပြီး ၎င်းတို့၏ အရည်ပျော်မှတ်များသည် သက်ဆိုင်ရာ ဆီလိကိတ်များထက် နိမ့်ပါးသည်။ ဥပမာ - CaSiO2 ၏ အရည်ပျော်မှတ်မှာ 1540℃၊ Ca2SiO4 ၏ အရည်ပျော်မှတ်မှာ 2130℃ ဖြစ်ပြီး CaO·B2O3 ၏ အရည်ပျော်မှတ်မှာ 1154℃ သာ ရှိသည်။ ပေါင်းစပ်မှုတွင် ဘိုရက်ထည့်သွင်းခြင်းဖြင့် မီးခဲ၏ အရည်ပျော်မှတ်ကို ထိရောက်စွာ လျော့နည်းစေနိုင်သည်။